على زمانى قمشه اى

165

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

حاكى از آشنايى او با افكار اخوان الصفاست ، برخى آن را به شاگردش ، ابو الحكم عمرو كرمانى ( 366 - 458 ق / 977 - 1066 م ) رياضىدان و جراح برجسته اهل قرطبه - كه در علم عدد و هندسه نيز زبردست بود - نسبت داده‌اند ، امّا ابو الحكم بيشتر به طب و پزشكى مشهور بود . « 1 » از ديگر شاگردان مجريطى نيز كه هريك در رياضى و نجوم نامور شدند عبارتند از ابن سمح ، ابو القاسم احمد بن صفار كه كتابى در اسطرلاب نوشت و زيجى مختصر به روش سندهند دارد ، همچنين برادرش محمد از اسطرلاب‌سازان برجسته و شاگردش محمد بن عمر مشهور به ابن برغوث ، در هيئت و رصد زبردست بود . 2 . صاعد اندلسى نيز چند كتاب در رياضيات و نجوم نوشت كه از مهم‌ترين آنها المؤلف باصلاح حركات النجوم و التعريف بخطاء الراصدين را مىتوان برشمرد وى در اين كتاب بر خلاف مجريطى خطاهاى زيج خوارزمى را اصلاح كرده است او راصد بزرگى نيز بود ، رصدهايى كه به‌وسيله او و راصدان مسلمان صورت گرفت براى زرقالى به‌هنگام تأليف زيجش « ارصاد طليطله » بسيار مفيد افتاد . زيج زرقالى در كمتر از 50 سال در اروپا جايگزين زيج‌هاى پيشين گشت و چند زيج در اروپا براساس آن نوشته شد . 3 . زرقالى ، اسطرلابى اصلاح شده موسوم به « صحيفه زرقاليه » ساخت كه رايج‌ترين وسيلهء رصدى اندلس شد ، اين اسطرلاب اگرچه با تأخير ، امّا سرانجام پس از 661 ق / 1263 م در اروپا نيز رونق يافت ، او با پذيرش فرضيه غلط ثابت بن قرّه يعنى « اقبال و ادبار فلك » موجب تقويت آن شد ، كپرنيك نيز مدت‌ها پس از زرقالى بدين فرضيه پايبند بود .

--> ( 1 ) . دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ج 10 ، ص 337 ، مادّه اندلس ، و ج 5 ، ماده ابو الحكم .